VORDAGAR Í PARADÍS

Vordagar í Paradís

Þar sem valdastéttin togast á um falska táknmynd fullveldisins

Þjóðþing Ítala 20. mái s.l. þar sem barist var um þjóðfánann sem sameiningartákn lýðveldisins frá stofnun þess 2. júní 1946

Eftir mánaðardvöl á Ítalíu á umbrotatímum er tímabært að gefa svolitla skýrslu hér á hugrunir.com. Tímabilið einkenndist af hefðbundinni himinblíðu vorsins í þessari Paradís unaðssemdanna þar sem engu að síður varð ekki fundið skjól fyrir þeim fellibyljum á stjórnmálasviðinu, sem engan enda virðast taka í þessu landi ljóss og skugga, þar sem yndi og blíða náttúrunnar og endalausar auðlindir vestrænnar menningar virðast oft í litlu samræmi við ofstopafull átök í samfélaginu, sem í þessu tilfelli enduðu með allsherjar slagsmálum í öldungadeild þingsins þar sem slagurinn virtist standa um sjálft þjóðargersemina, hinn græna, hvíta og rauða þjóðarfána sem hefur verið sameiningartákn þessarar sundurleitu og blóðheitu þjóðar í 160 ár.

Eitt af því sem mettaði andrúmsloftið á þessum vordögum var aðdragandi og framkvæmd kosninga til Evrópuþingsins, sem ætla mætti að hefðu borið svip af yfirstandandi stríðsástandi í Evrópu. Svo reyndist þó ekki, öllu heldur einkenndist kosningatíminn af eins konar prófraun þeirrar ríkisstjórnar sem kom til valda á Italíu í október 2022, undir forystu hinnar gunnreifu baráttukonu Giorgiu Meloni, sem nú leiðir fyrstu hægri-stjórnina á Ítalíu frá stríðslokum 1945.

Meloni stýrir samsteypustjórn þriggja flokka, Ítalska Bræðralagsins (FdI), Forza Italia (FI) og Lega Salvini Premier (LS). Úrslitin þóttu stórsigur fyrir stjórn hennar (47,4%) og flokk hennar, Fdi (28,8%), og þessi frumraun FI ári eftir fráfall leiðtogans Silvio Berlusconi fór einnig fram úr væntingum, (9,6%), og LS sleikti sárin í örvæntingarfullri leit að sjálfsímynd með tæp 9%. Stærstu stjórnarandstöðuflokkarnir á „vinstri-vængnum“ voru  Demókrataflokkurinn (sem fylgir flokkabandalagi sósíaldemókrata á Evrópuþinginu) (24,1%) og FimmStjörnu-hreyfingin (M5*) sem sleikti sárin með tæp 10%. Þessar tölur segja þó ekki nema hálfa söguna, því kjósendur voru í minnihluta með 48% kosningabærra. Endanlegir „sigurvegarar“ þessara kosninga voru því þeir sem sátu hjá.

Það sem mesta athygli vekur við þessar kosningar er einmitt það sem minnsta athygli hefur vakið í fjölmiðlum, en það eru spurningarnar um  stríðið í Evrópu annars vegar, og áhugaleysi kjósenda á þessum kosningum hins vegar. Enda hafa flokkarnir nánast sameinast með fjölmiðlum um þögnina um þessar örlagaríku spurningar sem varða annars vegar stríð og frið, hins vegar lýðræðiskreppu ESB, þar sem kosningaþátttaka í heild reyndist að meðaltali um 50% í aðildarríkjunum. Þetta þátttökuleysi á sér meðal annars skýringu í þeirri staðreynd, að erfitt er fyrir evrópska kjósendur að átta sig á um hvað kosningarnar til Evrópuþingsins snúast og hvers konar valdaframsal felst íhinum greiddu atkvæðum. En slíkar spurningar um lýðræðislega byggingu ESB lágu einnig í þagnargildi í þessari kosningabaráttu, og hlýtur sú staðreynd að vera ein skýring á almennu áhugaleysi kjósenda ESB-ríkjanna.

Aðildarríki ESB státa sig af að vera fyrirmynd annarra þjóða í heiminum um lýðræði og mannréttindi. Þegar þegnar þeirra ganga almennt til þingkosninga, þá eru þeir að velja fulltrúa sem falið er löggjafarvald í heimalöndum sínum, sem samkvæmt stjórnarskrám er aðskilið frá framkvæmdavaldi og dómsvaldi. Þessi meginregla gildir hins vegar ekki um þingkosningar til Evrópuþingsins, því ESB á sér enga stjórnarskrá, og þó þingið hafi vald til að fella tillögur Evrópuráðsins um lagasetningu, þá hefur það ekki frumkvæðisvald að lagafrumvörpum til lagasetningar. Æðsta vald ESB liggur hjá Evrópuráðinu sem skipað er leiðtogum aðildarríkjanna 27, og skiptast þeir á um forsetastólinn á 6 mánaða fresti. Þeir skipa síðan 27 manna framkvæmdastjórn (commission) bandalagsins út frá innbyrðis málamiðlunum aðildarríkja of flokkabandalaga, en þessir embættismenn eru ekki kjörnir þingmenn, heldur embættismenn. Oft hefur kosningin til Evrópuþingsins  snúist um hver skuli vera framkvæmdastjóri, utanríkismálastjóri, og fjármálastjóri þessarar framkvæmdastjórnar, sem mynda eins konar „ríkisstjórn“ þessa bandalags, sem alls ekki er ígildi ríkis, enda án stjórnarskrár. Ekki verður séð að atkvæði kjósenda ráði miklu um þessa framkvæmdastjórn sem er skipuð að ofan eftir afar óljósum reglum. Þannig var núverandi framkvæmdastjóri ESB, Ursula van der Leyen, hvergi í framboði til þingsins og er því skipuð af Erópuráðinu og framkvæmdstjórninni samkvæmt baktjaldamakki. Ekki verður séð hvaða rétt hún hefur til að tjá sig í nafni kjósenda, sem ekki hafa kosið hana, og má þar finna eina ástæðu áhugaleysis þeirra á kosningunni.

Við þetta bætist að innan bandalagsins er í gildi sérstakur samningur um sameiginlega mynt Evrunnar frá 1999, sem takmarkar mjög fullveldi aðildarríkjanna hvað varðar stjórn ríkisfjármála. Með sameiginlegri mynt afsöluðu aðildarríkin sér rétti eigin Seðlabanka til útgáfu peninga í umferð og gengust undir sameiginlegar reglur um fjárlagagerð ríkisins og skuldasöfnun sem hlutfall af þjóðarframleiðslu. Þessi svokallaði stöðugleikasáttmáli (MES, frá árinu 2012)  er ráðandi um stefnu aðildarríkjanna í vaxtamálum, fjárlagagerð, skuldasöfnun og almennri stefnumótun í ríkisfjármálum, og takmarkar þar með fullveldi aðildarríkjanna með afdrifaríkum hætti.

Tilkomu þessa samkomulags má rekja til þeirra óvissuþátta í heildaruppbyggingu sambandsins er urðu augljósir í kjölfar banka- og verðbréfahrunsins í BNA 2008. Bandaríkska bankahrunið smitaðist óhjákvæmilega til Evrópu og birtist fyrst með afgerandi hætti í illleysanlegri skuldastöðu gríska ríkisins, sem lyktaði með að hinn ítalski bankastjóri Evrópska seðlabankans, Mario Draghi, lét loka fyrir allar úttektir úr grískum bönkum, aðgerð sem leiddi til stjórnarskipta og brunaútsölu á grísku ríkiseignum, niðurskurði á félagsþjónustu, auknu atvinnuleysi og almennri  kjararírnun, sem enn sér ekki fyrir endann á.

Grikklandskreppan er gleggsta dæmið um hvernig aðild að ESB takmarkar fullveldi aðildarlandanna með skipulagðri sameiginlegri niðurskurðarstefnu í anda nýfrjálshyggjunnar, þar sem óheft markaðslögmál hafa í raun falið í sér samdrátt í þjónustu og stóraukna samþjöppun eigna og fjármagns á hendur hins yfirþjóðlega fjármálavalds. Skuldastaða Ítalíu á þessum tíma var ekki langt frá því að vera sambærileg við stöðu Grikklands, en Draghi bankastjópri greip þá í taumana og braut í raun gegn meginreglunni um skuldaábyrgð aðildarríkjanna með því að lofa að kaupa ítölsk skuldabréf „svo lengi sem nauðsyn krefur“. Margir töldu að þessi ráðstöfun hafi bjargað evrunni frá falli. Þetta var hins vegar fyrsta skrefið að tímabundinni sameiginlegri ábyrgð evrópska seðlabankans á hluta af ríkisskuldum aðildarríkjanna, nokkuð sem reyndist óhjákvæmilegt með tilkomu COVID-kreppunnar sem skall á 2019.

Þegar Matarella forseti Ítalíu hélt hátíðarræðu sína í tilefni lýðveldisdagsins 2. júní síðastliðinn þar sem minnst er sigursins á valdstjórn fasista og hernámi Þjóðverja, sagði hann réttilega að í krafti stærri hagsmuna þyrftu aðildarríki ESB að skerða sjálfstæði aðildarríkjanna með afsali fullveldis til hagsbóta fyrir alla Evrópu. Þessi yfirlýsing varð að einni stærstu sprengjunni í kosningabaráttunni, þegar þingmaður úr röðum LS flokksins benti á að í hinni andfasísku stjórnarskrá Ítalíu stæði að meginhlutverk forseta lýðveldisins væri að standa vörð um fullveldi ríkisins. Ef forsetinn vildi afnema þá reglu væri rökrétt að hann segði af sér hlutverki sínu sem þessi vörslumaður fullveldisins. Ítalía logaði í nokkra daga vegna þessarar „árásar“ á forsetann, en sá eldur átti eftir að verða þögninni að bráð eins og svo margt annað.

Þessi ábending var hins vegar allrar virðingar verð, því hún snerist um eitt grundvallaratrið þessara kosninga, sem hlaut að snúast um fullveldið. Lega-flokkurinn og flokkur Meloni hafa einmitt lagt áherslu á þetta atriði í gegnum árin með afar gagnrýnni afstöðu til ESB. En Giorgia Meloni sneri við blaðinu í þessum efnum eftir innrás Rússlands í Úkraínu, þar sem hún fór í miðri kosningabaráttunni 2022 á fund Repúblikanaflokksins í BNA til að lýsa yfir eindtregnum stuðningi sínum við NATO og samstöðu með Bandaríkjunum um viðskiptabann á Rússland  og hernaðaraðstoð við úkraínsk stjórnvöld. Lega-flokkurinn hafði haldið fram svipaðri stefnu og flokkur Meloni á forsendum kröfunnar um fullveldi og friðsamleg samskipti við Rússland, en þegar flokkarnir sáu fram á að geta myndað samsteypustjórn hægriflokka á Ítalíu ásamt með FI, þá gerðu þeir sér grein fyrir að slík stjórnarmyndun á Ítalíu væri ekki framkvæmanleg án samþykkis stjórnvalda í BNA: hvernig á þjóð sem er með tugi bandarískra herstöðva í landi sínu, og amk þrjár herstöðvar með byrgðir bandaríska kjarnorkuvopna, að mynda ríkisstjórn sem ekki hlýðir herraþjóðinni sem hjálpaði Ítalíu að losa sig undan hervaldi fasista og nasista í síðari heimsstyrjöldinni? Það gleymist oft að Ítalía á þennan sameiginlega sögulega arf með Þýskalandi.

Það er þessi arfur sem hefur leitt hina „þjóðlegu“ hægri-stjórn Georgiu Meloni í bandalag með þeirri alþjóðahyggju fjármálavaldsins sem einkennir samsteypustjórn „sósíalistans“ Olafs Scholz og græningja í Þýskalandi. Ekki má nú á milli sjá hvor þessara leiðtoga er ákveðnari í vopnasendingum og fjárstuðningi við úkraínsk stjórnvöld undir forystu Joe Bidens og NATO. Þjóðleg hægri-stjórn á Ítalíu hefði aldrei verið möguleg án þessarar stefnubreytingar. Vopnasendingar Ítalíu til Úkraínu hafa hins vegar verið lýstar þjóðarleyndarmál af öryggisástæðum, og er Ítalía eina NATO-ríkið sem ekki hefur  gefið upp hvers konar hergögn Ítalía sendir Úkraínu. Ástæðan er einföld: umdeilt er hvort slíkur stuðningur samræmist stjórnarskrá landsins, sem ber merki andspyrnuafla kristinna kaþólikka og kommúnista er frelsuðu landið úr viðjum fasismans og áttu frumkvæði að setningu stjórnarskrá  lýðveldisins þann  2. júní 1946. Sá arfur lifir enn með þjóðinni og endurspeglast í stjórnarskránni frá 1946, þar sem kveðið er á um að Ítalía skuli ekki taka þátt í styrjöldum. Ítalir eru brenndir af stríðsátökum og myndu trúlega  greiða atkvæði gegn íhlutun þjóðarinnar í þetta stríð NATO gegn Rússlandi ef um það væri kosið. Ekki síst þegar öllum er nú ljóst að allar áætlanir NATO um auðveldan sigur á Rússum með viðskiptabanni og vopnasendingum hafa brugðist: Úkraína tapar nú þessu stríði á vígvöllunum og hagvöxtur vex í Rússlandi á meðan hann dregst saman í Evrópu af völdum stríðsins, og úkraínsku þjóðinni blæðir út. Ítalskur almenningur á trúlega meiri samleið með Ungverjalandi og Serbíu en Olaf Scholz og Macron þegar kemur að stríðinu í Úkraínu, og það er einmitt á þessum punkti sem stjórn Georgiu Meloni leikur nú tveim skjöldum í baktjaldamakkinu innan ESB um skipan í embætti hinna ekki-kjörnu framkvæmdastjóra og embættismanna  ESB. Hún stígur í báða vængi og ögrar endurkjöri Ursulu von der Layen í framkvæmdastjórastöðuna með kröfum um ívilnanir í formi embættisveitinga og bitlinga í þágu þess bandalags hægriflokka á þinginu sem hún tilheyrir.  þessi ákvörðun á eftit að verða skiptimynt í valdabaráttu hinnar evrópsku skrifræðisstjórnar.

En valdabarátta skrifræðisaflanna innan ESB er ekki eini eftirleikur kosninganna til ESB-þingsins. Á meðan Meloni lék stjörnu gestgjafans á G7 fundinum í Pugliu í kjölfar kosningasigurs síns, þar sem hin gjörsigraða valdaelíta ESB ríkjanna  hyllti sjálfa sig í félagsskap Joe Bidens og páfans í Róm í  takmarkalausum skrautsýningum og fallhlífarhyllingum var hið ítalska baktjaldalið Meloni á fullu að undirbúa lagafrumvörp sem eiga að gjörbreyta ítalska stjórnkerfinu. Um er að ræða tvær grundvallarbreytingar sem greinilega eru eins og skiptimynt á milli stjórnarflokkanna.

En þetta er þó ekki heitasta deilumálið. Þessa dagana er nú til umfjöllunar í báðum deildum ítalska þingsins  lagafrumvörp um stjórnarskrárbreytingar, sem fyrirsjáanlega gætu orðið efni í borgarastríð: Meloni hefur gengið að kröfu Lega-flokksins um að 20 stjórnsýsluhéruð Ítalíu öðlist mun víðtækara sjálfstjórnarvald en tíðkast hefur. Þessi tillaga, sem hefur frá upphafi Lega-flokksins verið helsta baráttumál hans, miðar að því að skilja að stjórnsýslu og félagsþjónustu í 20 héraðsstjórnum Ítalíu, þannig að hin auðugri iðnaðarhéruð í norðrinu öðlist sjálfsstjórn og frelsi undan lausn þeirra félagslegu vandamála, sem hafa hrjáð suðurhluta landsins allt frá sameiningu Ítalíu í eitt ríki 1860. Þessi skipulagsbreyting, sem þegar hefur verið samþykkt af meirihluta Meloni í efri deildinni,  kemur eins og elding í það ævaforna deilumál er varðar misskiptingu valds og auðs á milli suður- og norðurhluta landsins og þá fordóma hinna iðnvæddu og vel skipulögðu Norður-Ítala sem eiga sér sögu hálfgerðra kynþáttafordóma gagnvart íbúa suðurhlutans, sem sjá nú fram á að enn verði aukið við ríkjandi misrétti milli landshluta hvað varðar félagslega þjónustu eins og heilsugæslu og skólahald. Í stuttu máli er hér komið efni í borgarastyrjöld á milli norðurs og suðurs og fylkisstjórar Pugliu og Campagniu-héraðs hafa þegar hótað að kæra málið fyrir stjórnarskrárrétti landsins.

Hugljómuð af þjóðernishyggju og einingarhugsjón þjóðfánans flaggar  stjórnarandstaðan nú bréffánum í þingsölum til að mótmæla aðskilnaðarlögum sjálfstjórnarhéraða og refsidómi yfir M5* þingmanni sem vildi færa ráðherra þjóðfánann sem einingartákn um fullveldi lýðveldisins. Þetta sjónarspil er vottur um upplausnarástand hjá stjórnmálastétt sem hefur misst samband við kjósendur sína.

Atlaga að slíkri borgarastyrjöldr átti sér reyndar stað í fundarsal Öldungadeildarinnar eftir afgreiðslu málsins í fyrradag, þega þingmaður M5* hreyfingarinnar steig fram og vildi færa ráðherra þessa málaflokks úr Lega-flokknum fána Ítalíu sem sameiningartákn þjóðarinnar (sbr. myndskeið efst á síðunni). Viðbrögðin urðu þau að umsvifalaust myndaðist þyrping þingmanna Lega-flokksins sem umkringdi fánaberann og hann var kýldur í gólfið með mörgum hnefahöggum og borinn út í sjúkrabörum. Spítalavistin varaði í 2 daga og kostaði meðal annars alvarlegar hjartsláttartruflanir. Síðan hefur ófriður ríkt í Ítölskum þingsölum og ekki séð fyrir enda hans enn.

Þær spurningar sem eftir sitja eftir mánaðardvöl á Ítalíu eru augljóslega ekki auðleystar. Þær varða spurningu um fullveldi og sjálafsímynd. Þær varða spurningu um merkingu hugtaka eins og lýðræði, og spurningar um blákaldan veruleika stríðs í Evrópu sem kostar þúsundir mannslífa á hverjum degi, en er sópað undir teppið í hátíðarræðum. Þær varða spurningar um orðin sem gleypa vindinn og sjónina sem sér ekki blóðið sem hefur gert evrópska jörð að foraði og leiðtogana að veruleikasviptum vofum í kjölfar fordæmalausra kosninga, sem í raun hafa svipt þá öllu umboði. í dæmalausu sjónarspili hittust þeir á svokölluðum G7-leiðtogafundi heimsins í náttúruparadís Pugliu-héraðs í boði Meloni forsætisráðherra og efndu til sjálfshyllingar með skrautsýningum þar sem þjóðfánarnir svifu til jarðar eins og himnasending þess valds sem kjósendur höfðu nýverið hafnað  í Evrópukosningunum. Það eru vofur valdsins sem hér horfa til himins í boði hinnar sigursælu og vígreifu Meloni og hylla falsmynd þess ímyndaða fullveldis sem í reynd er fótum troðið á okkar tímum.

Svokallaður G7 fundur sjálfsskipaðra lausnara sem telja sig forsvara réttar og reglu á heimsvísu hittast á viðhafnarfundi í Puglia á Ítalíu. Allir hafa fengið falleinkunn í nýafstöðnum kosningum og skoðanakönnunum undanfarið nema gestgjafinn Giorgia Meloni, sem vill nú gera kosningasigur sinn að skiptimynt í deilum um lykilembætti í framkvæmdastjórn ESB. Þessi fánahylling leiðtoganna var einstakt sjónarspil fallkandídata um ímyndaða upphafningu valds þeirra og hlutverks í heiminum.

OVERDOSE AF SILVIO

Overdose af Silvio

Hugleiðing í tilefni af fráfalli leiðtogans

Þar sem ég er nú staddur á Ítalíu komst ég ekki hjá að upplifa þá holskeflu persónudýrkunar og sjálfsskoðunar sem fylgdi í kjölfar andláts Silvio Berlusconi 12. Júní s.l. Það voru fjölmiðlarnir sem fundu í þessu andláti uppgjör við þjóðarsálina og fortíðina með linnulausum fréttaflutningi, lofgjörðum og vitnaleiðslum sem stóðu yfir nánast samfleytt síðastliðna þrjá sólarhringa og sér vart fyrir endann á enn. Hámarkið var bein útsending frá útför á vegum ríkisins í dómkirkju Milano að viðstöddum nokkrum tugum þúsunda gesta á dómkirkjutorginu og fyrirmönnum og hefðarfólki sem sýndi sig í kirkjunni sjálfri.  Hvaða skoðun sem menn hafa á persónu Silvio Berlusconi, þá fór ekki fram hjá neinum aðkomugesti að hér var um atburð að ræða sem snerti ítalska þjóðarsál með afar sérstæðum hætti.

Þar sem ég hef dvalið árlega hér á Ítalíu lengri eða skemmri tíma síðustu 4 áratugina, og þar með átt samleið með valdatíma SB allan tímann, þótti mér viðeigandi að leggja örfá orð í allan orðaflauminn í tilefni þessa andláts, þó ekki væri nema til að gera upp eigin hug gagnvart þessum stjórnmálamanni sem sett hefur svo afgerandi mark ekki bara á ævintýralega stjórnmálasögu þessa tímabils, heldur líka á þjóðarsálina sjálfa.

Stór þáttur í persónuleika Silvio var bráð þörf hans fyrir að vera elskaður, einkum af konum.

Þegar ég hóf sumarstörf hér á Ítalíu sumarið 1980 var SB ekki byrjaður á virku stjórnmálastarfi, en hann var hins vegar þegar orðin sögupersónan sem umbylti fjölmiðlaheiminum og innleiddi einkareknar sjónvarpsstöðvar á landsvísu sem mörkuðu ekki bara nýja tæknibyltingu í fjölmiðlun, heldur líka byltingu í efnistökum og tungumáli sjónvarpsins. Þetta var á lokaspretti „Fyrsta Lýðveldisins“ eins og það var kallað, lýðveldisins sem stofnað var til af andspyrnuhreyfingunni gegn fasismanum í kjölfar heimsstyrjaldarinnar síðari og leið undir lok með upplausn flokkakerfisins á Ítalíu í kjölfar herferðarinnar „Hreinar hendur“ 1992, í kjölfar réttarfara sem setti þorra ítölsku stjórnmálastéttarinnar á sakabekk og undirbjó þann popúlíska jarðveg sem SB kunni að nýta sér umfram aðra með stofnun stjórnmálaflokksins „Forza Italia“ rétt fyrir kosningar árið 1994. Aðdragandi þessara atburða og niðurstaða er of flókin saga til að hægt sé að rekja hana hér, en hún fól í sér að allir stjórnmálaflokkarnir nema einn (popúlistaflokkurinn Lega nord) voru lagðir niður, þar á meðal burðarstoðirnar sem mynduðu kjarna „Fyrsta lýðveldisins“, Kristilegir demókratar og Ítalski kommúnistaflokkurinn (sem var sá langstærsti í V-Evrópu) sem áttu í raun höfundarréttinn að hinni andfasísku og framsæknu stjórnarskrá Ítalíu umfram aðra. Segja má að dauðateygjur „fimm-flokka-kerfisins“ hafi staðið yfir allan 9. áratuginn og það var í þessu andrúmslofti sem SB stóð fyrir fjölmiðlabyltingu sinni sem undirbjó um leið jarðveginn fyrir stjórnmálaferil hans.

Kannski var stærsta "afrek" SB á hinu pólitíska sviði að sameina 3 flokka á hægri vængnum í eina "hægri blokk" er  var mótvægi við "mið-vinstriflokkana". Hér er SB með Giorgiu Meloni forsætisráðherra og Salvini vara-forsætisráðherra Ítalíu í dag.

Eftir á að hyggja þá tengist þessi atburðarás dýpri samfélagsbreytingum sem áttu sér stað með tilkomu Evrópubandalagsin og síðan ESB og djúpstæðum efnahagslegum og lýðræðislegum breytingum sem því fylgdu. Það var undiraldan sem SB kunni að nýta sér. Hann hafði hafið feril sinn fyrst sem uppistandari á skemmtiferðaskipum og síðan sem iðnrekandi, þar sem hann stóð fyrir uppbyggingu heils íbúðahverfis í útjaðri Milano, meðal annars með pólitískum stuðningi hins atkvæðamikla leiðtoga Sósíalistaflokksins, Bettino Craxi. Þó ferillinn hafi þannig hafist í hlutverki iðnrekandans var SB aldrei eiginlegur hluti þeirrar stéttar iðnrekenda sem hafði lagt grundvöllinn að „ítalska efnahagsundrinu“ á seinni hluta 20. aldarinnar (Fiat, Olivetti, Pirelli osfrv.) samfara umtalsverðum ríkisrekstri sem tengdist ekki síst orku- og efnaiðnaði. SB féll ekki inn í þennan hóp, hann boðaði minni skatta, minni ríkisumsvif og breytt samskipti launavinnu og auðmagns, umbreytingar sem á Vesturlöndum voru gjarnan kenndar við Reagan og Thatcher, en höfðu í stefnumótun SB ákveðinn popúlískan undirtón sem hann ræktaði í raun í gegnum hið nýja tungumál einkarekinna sjónvarpsstöðva sem töluðu til almennings með beinum hraðskeyttum og linnulausum hætti, þar sem skemmtiefni og auglýsingar runnu saman í eitt. Sjónvarpið varð leiksvið hins nýja hagkerfis sem byggði á auglýsingum og neyslustýringu frekar en beinum átakavettvangi launavinnu og auðmagns. Mér er það minnistætt þegar ég áttaði mig á þessu eftir að hafa séð það haft eftir SB að hann stefndi með fjárfestingum sínum í fjölmiðlum að því að ná 80% af auglýsingamarkaðnum á Ítalíu, ekki bara með einkareknum sjónvarpsstöðvum á landsvísu, heldur líka með kaupum á Mondadori útgáfufélaginu (því stærsta á Ítalíu) og dagblöðum og tímaritum sem því fylgdu. Kjörorð fjölmiðlaveldis SB var frelsi og fögnuður með endalausum skemmtiþáttum, sem meðal annars urðu frægir fyrir ríkt hlutverk léttklæddra kvenna í nánast öllu sjónvarpsefni, nokkuð sem ekki þekktist fyrir þessa byltingu. Ríkisstöðvarnar þrjár urðu tilneyddar að taka upp frásagnarhátt einkastöðva SB í samkeppninni um auglýsingamarkaðinn. Almenn má segja að þessi fjölmiðlaheimur hafi falið í sér minni og yfirborðskenndari umræðu um alvörumál, hvort sem um var að ræða stjórnmál, menningu eða íþróttir, en SB hafði keypt knattspyrnufélagið Milan og rak það eins og hluta af veldi sínu allt til ársins 2017 sem mikilvægan þátt í samtali hans við þjóðina. SB náði sambandi við fjöldann, m.a. í gegnum þáttastjórnendur eins og mann að nafni Mike Bongiorno, sem leitaðist við að flytja bandaríska sjónvarpsmenningu til Ítalíu. Fjölmiðlareksturinn smitaði síðan út frá sér í skemmtanaiðnaði, kvikmyndagerð og dægurtónlist og blaðaútgáfu, allt þættir sem SB kunni að nýta sér í samskiptum og nýjum talsmáta við almenning á tungumáli sem gömlu iðnjöfrarnir úr framleiðsluiðnaðinum fulltrúar gamla flokkakerfisins kunnu ekki að tala.

Þetta varð grundvöllurinn að stjórnmálaferlinum sem SB hóf með dramatískum hætti með stofnun flokksins Forza Italia 1994, rétt fyrir kosningar til þings, og byggði í raun á neti aðdáendaklúbba Milan-knattspyrnufélagsins sem var þá á hátindi frægðar sinnar eftir fjármagnsinnspýtingu og auglýsingaherferð SB. Þessi flokkur SB hafði einföld skilaboð um minni skatta, minni ríkisumsvif og aukið einstaklingsfrelsi í atvinnurekstri og neyslu. SB naut aðstoðar ráðagóðra manna við stofnun flokksins, einkum Sikileyingsins Marcello dell‘Urti, sem var helsti skipulagsráðunautur FI-flokksins frá upphafi. Hann var seinna dæmdur fyrir fjármálamisferli með sikileysku mafíunni þar sem hann var milligöngumaður SB og mafíuforingja í Palermo. Það samband tengdist leyndu samkomulagi sem átti að tryggja SB og flokki hans frið eftir blóðugt stríð mafíunnar og ríkisvaldsins er náði hámarki með morðum á tveim dómurum sumarið 1992. Flokkur SB sigraði í fyrstu kosningum sínum 1994 og SB myndaði fyrstu stjórn sína undir kjörorðunum meira frelsi, minni skattar og minni ríkisumsvif. Um leið hófst útsala á sölu ríkiseigna, einkum í orku og stóriðjufyrirtækjum, sem tengdust Maastricht samkomulaginu og boðaðri stefnu ESB. SB taldi sig geta bætt hag allra með auknu frelsi, en sannleikurinn er sá að kaupmáttur launa hefur staðið í stað síðustu þrjá áratugina (eftir samfellt hagvaxtarskeið eftirstríðsáranna), og í stað þess að minnka ríkisskuldirnar þá uxu þær stöðugt þar til að því kom árið 2011, eftir að SB hafði stýrt 4 ríkisstjórnum í 10 ár (með millistjórn sósíalistans Romano Prodi 2006-2008) að vaxtamunur á ítölsku ríkisskuldunum og þeim Þýsku varð svo mikill að stefndi í ríkisgjaldþrot. Þá var hagfræðingurinn Mario Monti fenginn frá Goldman Sachs bankanum í New York til að mynda „tæknilega“ ríkisstjórn (án kosninga) sem skar niður ríkisútgjöld (m.a. lífeyrisframlög) til að bjarga þjóðarskútunni. Eftir á hafa margir sagt þetta hafa verið skipulega aðför að ítalska hagkerfinu sem stýrt var utanfrá af fjármálakerfi Evrópubankans og bandaríska fjármálastofnana.

Þetta leiðir í ljós atburðarás sem hefur leitt til endurmats margra andstæðinga SB á pólitískum áhrifum hans og þýðingu. Í þeim leik er ekki alt sem sýnist. Stærsta pólitíska „afrek“ SB var trúlega að mynda samsteypustjórnir á hægri vængnum, er náðu að sameina tvo flokka sem töldust til hægri en á öfugum forsendum þó: annars vegar MSI-flokkinn, sem var í raun arftaki gamla fasistaflokksins og kenndi sig við þjóðernissinnaða hægristefnu með sterku miðstýringarvaldi ríkisins. Hins vegar Lega-nord- flokkurinn sem höfðaði til millistéttar í auðugustu iðnhéruðum Norður-Ítalíu og höfðu sjálfstæði norður-héraðanna á stefnuskrá sinni. MSI-flokkurinn (sem síðar fékk nafnið Fratelli d‘Italia, ítalska bræðralagið sem þjóðsöngurinn lofsyngur) hafði í raun verið talin óstjórntækur af þeim flokkum sem kenndu sig við lýðræði og arfleifð andspyrnuhreyfingarinnar gegn fasismanum. SB dró MSI-flokkinn inn í stjórnarsamstarf, þvoði hann af fortíðinni og síðan hafa þessir þrír flokkar myndað grunnin að hægri-samsteypustjórnum á Ítalíu. Nú er forsætisráðherra Ítalíu, Giorgia Meloni, formaður Fratelli-d‘Italia flokksins, staða sem hefði verið óhugsandi á tímum „Fyrsta lýðveldisins“. Flokkur hennar er í raun eins konar bræðra- eða systraflokkur þýska AFD-flokksins og Þjóðfylkingar Mariu Le Pen í Frakklandi, báðir taldir óhæfir flokkar til stjórnarsamstarfs af svokölluðum lýðræðisflokkum í þessum löndum. Þessi staða segir okkur að SB sé í raun höfundurinn að samstarfi miðhægriflokka er mynda pól gegn mið-vinstri öflum inna ítalska flokkakerfisins. Á hinu pólitíska sviði mun þetta trúlega teljast helsta „afrek“ SB.

SB átti marga valdamikla vini og elskaði að sýna þeim stórbýli sitt á Costa Smeralda á eyjunni Sardiníu. Hér með vini sínum Vladimir Pútin.

SB fékk Pútín og Georg Bush til að takast í hendur með táknrænum hætti á NATO fundi í Róm 2002

Þetta segir þó ekki alla söguna. Báðir samstarfsflokkar SB á hægri-vængnum hafa verið kenndir við „popúlisma“ (sem í raun er hugtak sem notað er til mótvægis við „glóbalisma“ hins yfirþjóðlega fjármálavalds í heiminum). Sjálfur er SB í raun ekki heldur laus við þennan stimpil. Hann hefur birst í svokölluðum „pragmatisma“ hans, sem horfir framhjá hugmyndafræðunum og til meints þjóðarhags, nokkuð sem hefur gefið mönnum tilefni til að benda á vissan skyldleika SB við vestræna leiðtoga á borð við Donald Trump, Vladimir Pútin og jafnvel Brexit-sinnann Boris Johnson. Meintur  „pragmatismi“ SB á að hafa falið í sér fráhvarf frá hugmyndafræðilegum kreddum með hag þjóðarinnar í fyrirrúmi, en í reynd beindist hann fyrst og fremst að því að vernda hagsmuni fjölmiðlarisans Fininvest og styrkja stöðu hans á auglýsingamarkaðnum. En „pragnatisminn“ birtist líka í fordómalausu samneyti SB við valdsmenn af ólíkum toga. Hann átti vingott ekki bara við Georg Bush yngri, heldur líka við valdamenn eins og Vladimir Pútin og Muhammed Gaddafi í Libýu, Mubarak í Egyptalandi, Ben Ali í Túnis og Tony Blair í Bretlandi. Hann naut þess að bjóða fyrirmönnum á sveitasetur sitt á Sikiley og halda þar veislur, og árið 2002 stóð hann fyrir því að Pútin Rússlandsforseta væri boðið á leiðtogafund NATO í Róm, þar sem forsetar Rússlands og Bandaríkjanna tókust í hendur undir yfirskyni endaloka Kalda stríðsins. Þau vináttubönd sem SB skapaði með gestrisni sinni og vinarhjali entust þó misvel: nokkrum mánuðum eftir að SB hafði gert sérstakan vináttusamning á milli Ítalíu og Líbýu í kjölfar opinberrar heimsóknar Gaddafis til Rómar 2011 var SB tilneyddur að styðja innrás NATO-ríkja í Libýu er leiddi til morðs á leiðtoganum og gjöreyðleggingar allra innviða samfélagsins í Libýu. Vináttusamningur SB og Gaddafi fól í sér tryggingu á olíuviðskiptum og ítölskum fjárfestingum í Libýu til hagsbóta fyrir bæði ríkin. Afleiðing innrásarinnar var ekki bara morðið á Gaddafi, heldur lömun líbýska stjórnkerfisins sem leiddi til flóðgáttar afrískra flóttamanna til Ítalíu, sem staðið hefur alla tíð síðan. Það voru Sarkosy Frakklandsforseti, Tony Blair og Georg Bush,  „vinir“ Berlusconi, sem settu honum stólinn fyrir dyrnar og neyddu hann undir agavald NATO til þessarar glæpsamlegu innrásar í Líbýu, sem enginn hefur þó tekið ábyrgð á. Vinátta Berlusconi og Vladimirs Pútíns reyndist þó traustari. Þeir áttu sameiginlega vinafundi í gegnum árin, skiptust á gjöfum, og þegar kom að deilunni um Úkraínu 2021 – eftir að SB hafði látið af öðrum embættum en forseta FI-flokksins – þá lýsti SB yfir vantrausti sínu á Zelensky vegna framkomu hans gagnvart rússneskumælandi Úkraínumönnum og lýsti skilningi á viðbrögðum Pútíns, er hefðu ekki verið „tilefnislaus“. Þessi síðasta yfirlýsing SB var vandlega falin í öllum líkræðunum, enda er Georgia Meloni meðal herskáustu stuðningsmanna Zelensky í herferðinni gegn Rússneskri innrás.

Meðal vina SB var Muammar Gaddafi forseti Libýu sem heimsótti Róm og undirritaði samstarfssamning Ítalíu og Libýu 2011. Fáeinum mánuðum síðan neyddist SB til að lýsa stuðningi við innrás NATO í Libýu.

Þegar litið er yfir pólitískan valdatíma SB í heild sinni, þá blasir í raun við að hann gaf Ítalíu fátt annað en falska drauma, drauma sem vissulega reyndust engu að síður góð söluvara. Hann átti í samfelldu stríði við dómarastétt landsins og réttarkerfið í heild sinni og mætti á starfsferli sínum yfir 30 dómsmálum er snerust flest um fjármálamisferli og mútugreiðslur. Þessir fölsku draumar sem SB seldi ítölsku þjóðinni snerust flestir um hann sjálfan, uppistandarann á skemmtiferðaskipinu sem varð „af sjálfsdáðum“ að auðugasta manni Ítalíu. Frægðarsól hans reis hæst eftir að síðari hjónabandi hans lauk með miklum skelli, þar sem eiginkona hans og móðir þriggja barna sagðist ekki lengur geta búið með manni sem væri haldinn ólæknandi girnd til stúlkna undir lögaldri. Þá og í kjölfarið flugu fréttir um veislur SB í lúxusvillum sínum á Sardiníu og í Lombardíu, þar sem léttklæddar ungar konur veittu miðaldra karlmönnum ómælda gleði með nærveru sinni um leið og þær nutu ómælds örlætis gestgjafans á lífeyri. Sjálfur kenndi SB veislur sínar við „Bunga-Bunga“ og sagði þær byggja á hefðbundnum og menningarlegum skemmtanaiðnaði. Mörg sakamál sköpuðust þó af þessari gleðifíkn „forsetans“, en ekkert leiddi til sakfellingar. Aðeins í einu af dómsmálunum 30 var SB sakfelldur, þar sem sakarefnið var víðtæk skattsvik í kringum fjölmiðlafyrirtækið Fininvest. Dómurinn frá 2013 fól í sér að SB missti kjörgengi til þings í 5 ár og drógu umtalsvert úr pólitísku vægi hans.

Nú við dauða hans er eins og ítalska þjóðin hafi loks vaknað af þessum stóra draumi um frelsarann SB sem skilur eftir sig  heljarstórt tómarúm. Líkamsleifar foringjans voru brenndar í gær, og framtíðarstaður öskunnar verður í hinu mystíska grafhýsi sem hann hafði reyst sér á sveitasetrinu á Sardiníu: grafhýsi sem hann hafði lofað ekki bara fjölskyldu sinni til afnota í framtíðinni, heldur líka öllum nánustu vinum sínum og fylgdarmönnum í gegnum langan feril. FI-flokkurinn, sem nú á aðild að Mið-hægri-stjórn Meloni stendur eftir sem skip án skipstjóra. Flokkurinn var byggður í kring um nafn SB og vörumerki. Ítalskir stjórnmálamenn á hægri væng og langt yfir miðjuna til vinstri safnast nú saman í harmasöngnum um mikilmennið SB, mesta áhrifavaldinn í ítölskum stjórnmálum síðustu áratuga. Draumurinn hvarf með hundruðum blárra gúmmíblaðra sem sleppt var í loftið á dómkirkjutorginu við lok útfararinnar.

Kannski er arfleifð SB einmitt þessi: hann skilur eftir sig stjórnmálasvið án innihalds. Stjórnmálaþátttaka almennings hefur farið hraðminnkanndi, og samkvæmt ítölsku hagstofunni fór kosningaþátttaka úr 87% árið 1992 í 64% árið 2022. Þetta þýðir að almenningur lítur ekki til stjórnmálaflokkana sem breytiafls í samfélaginu með sama hætti og fyrir 30 árum. Hrun ítalska flokkakerfisins 1992 hafði vissulega sín áhrif, en kosningaþáttaka fer nú stigminnkandi með hverju árinu. Það er ekki bara FI flokkurinn sem tæmist af innihaldi með fráfalli foringjans. Hinir flokkarnir fylgja í kjölfarið. SB uppgötvaði tómarúmið 1994 og kunni að fylla það, en tómarúmið sem nú myndast er annars eðlis. Sjónvarpið er að vísu áhrifamikill miðill, en fjölmiðlun flyst nú æ meir yfir á netmiðla. Sá auglýsingamarkaður sem SB lagði undir sig undir lok 9. áratugarins flyst nú í vaxandi mæli yfir á netið og verður alþjóðlegur. Það eru Google, Youtube, Facebook, Instagram og TikTok sem leggja undir sig þennan markað, sem í æ ríkari mæli stjórnast af reiknilíkönum gervigreindarinnar þar sem valdið er falið í upplýsingabönkum internetsins. Skemmtanaefnið sem SB höndlaði með í samtali sínu við þjóðina er nú horfið til Netflix og annarra netmiðla og hinir hefðbundnu stóru fjölmiðlarisar draga saman seglin rúnir öllu trúnaðartrausti. Brotthvarf SB markar líka brotthvarf þeirrar undiröldu sem hann náði að beisla sér til hagsbóta í tækniþróun samtímans. Nú er sá tími að líða undir lok. Kannski er ítalski harmagráturinn um brotthvarf SB líka merki um eftirsjá okkar kynslóðar eftir því sem hún veit að kemur aldrei aftur. Grafhýsið á sveitasetri fjölskylduföðursins í Arcore verður nú að kalkaðri gröf kynslóðarinnar sem trúði á einstaklingsfrelsið við hlaðborð neyslusamfélagsins. Unga kynslóðin horfir annað í örvæntingarfullri leit að vegvísi til framtíðar sem aldrei hefur verið óvissari.

Forsíðumyndin er fengin af fréttasíðu Reuters

LÖGMÁL HAGFRÆÐINNAR OG STJÓRNMÁLANNA

 

Kosningabaráttan á Ítalíu og stjórnmálaumræðan í Evrópu

Úrklippa úr dagblaðinu La Repubblica í dag: Georgia Meloni, leiðtogi Ítalska bræðralagsins (Fratelli di Italia), sem skoðanakannanir segja að verði leiðtogi og forsætisráðherraefni hægri-blokkarinnar í ítölskum stjórnmálum í kjölfar væntanlegra kosninga. Hún er fulltrúi “þjóðernissinnaðrar íhaldsstefnu” og blaðið hefur eftir henni: “Svona verður landið að þjóð og borgararnir að föðurlandssinnum…”

Fyrsta lögmálið sem við lærum í hagfræði er að framboð og eftirspurn stjórni markaðsverði: þegar framboð eykst lækkar verðið, þegar eftirsókn eykst hækkar það.

Nú er komið að tímamótum í sögu hagfræðinnar: minnkandi framboð hækkar verð á orkugjöfum upp úr öllu valdi. Þegar ekki er hægt að auka á framboðið er gefin út tilskipun frá ESB og stjórnvöldum sjö af stærstu orkuneytendum í heiminum (kallast G7): setja skal lögbundið þak á orkuverð frá Rússlandi um víða veröld. Ekki er enn ljóst hvort þetta eigi að ná til annarra framleiðenda á orku, né hver verðmiðinn verði.

Þessi örvæningarfulla umræða um orkukreppuna tekur reyndar á sig hinar ótrúlegustu myndir, en það sem einkennir hana fyrst og fremst virðist vera hlaup kattarins í kringum þann sjóðheita graut sem ekki má snerta: Siðmenning Vesturlanda, sem hafa búið til þetta órjúfanlega lögmál hagfræðinnar sem áður var nefnt og enginn vill afneita, horfist nú í augu við að örlög hennar byggja á fyrirfram gefnu og óheftu framboði þeirrar orku sem er undirstaða iðnvæðingarinnar og þar með allra tækniframfaranna: og nú eru það einmitt Vesturlönd sem vilja taka þessi lögmál úr sambandi: yfirlýsingar forseta ESB um þetta baráttumál sambandsins sem lausn á orkukreppunni voru fyrsta málið í sjónvarpsfréttum á Íslandi í dag, og voru sögð svar við stríðsárás Rússlands á þessi grundvallarlögmál allrar hagfræði. Vopnið í höndum ESB og NATO í stríðinu gegn Rússlandi er að rjúfa þetta lögmál um samband framboðs og eftirspurnar. Þak skal sett á uppsprengt verð á rússnesku gasi.

Fyrsta Evrópulandið til að setja þetta stríðsvopn í dóm almennings í Evrópu er Ítalía, þar sem kosningar til þings eiga að fara fram innan þriggja vikna. Þessar kosningar eru reyndar óvenjulegar, því til þeirra er boðað í kjölfar afsagnar forsætisráðherrans, Mario Draghi, sem sagði af sér embætti án þess að hafa fengið á sig vantraust í þinginu. Stjórn sem hafði yfirgnæfandi meirihluta á þingi, og glímdi í raun aðeins við einn stjórnarandstöðuflokk sem máli skipti -með innan við 10% þingmanna- þó skoðanakannanir sýni hann reyndar nú með mest kjörfylgi allra flokka (hægri flokkurinn Ítalska bræðralagið, FI, um 23% fylgi samkvæmt nýlegum skoðanakönnunum).

Allir hinir þingflokkarnir sem máli skipta áttu aðild að þessari stjórn utanflokksmannsins og hagfræðisnillingsins  Mario Draghi, en keppast þó um að sýna sérstöðu sína í yfirstandandi kosningabaráttu, sem er einhver sú furðulegasta sem um getur.

Endalaus sjónvarpsviðtöl við leiðtoga stjórnarinnar sem ekki feldi sjálfa sig -en féll þó, einkennast af gagnkvæmum ásökunum um stjórnarslitin og meira og minna hástemmdu lofi um fráfarandi forsætisráðherra, sem auk þess að hafa stýrt bólusetningarherferð gegn kóvidveirunni með hervæðingu og stjórnskipunum, átti í ljósi hagfræðisnilldar sinnar stóran þátt í smíði þeirra flóknu ákvæða Vesturlanda um eignaupptöku, viðskiptabann og útilokun Rússlands úr hinu fjölþjóðlega viðskiptakerfi banka og fjármálaviðskipta sem svar við ummdeildri innrás Rússlands í Úkraínu í kjölfar 8 ára hernaðar þarlendra stjórnvalda gegn rússneskumælandi íbúum landsins.

Þrátt fyrir átakanlegar tilraunir leiðtoga um 5 fullgildra flokka og álíka margra smáflokka til að leggja áherslu á einstaka stefnu sína og óbrigðult erindi síns flokks á þingi, þá hljómar alls staðar sami söngurinn, þar sem fyrsta boðorðið er að rjúfa grundvallarlögmál hagfræðinnar: þak á orkuverðið.

Allir flokkar virðast styðja þetta illframkvæmanlega brot á lögmáli framboðs og eftirspurnar. En í kjölfarið koma fleiri kröfur og loforð:

Ríkisstuðningur við heimilin og fyrirtækin. Enginn flokkur hefur skilgreint þessi loforð í smáatriðum, en þau miða að því að auka kaupgetu heimila og fyrirtækja á orku. Sem aftur felur í sér aukna eftirspurn (og hækkandi orkuverð).

Í kjölfarið koma loforð sumra flokka um „hreina orku“, sem fela í sér fleir vindmyllugarða og sólarspegla, sem allir vita þó að vega engan veginn upp á móti orkuskortinum, þar sem Ítalía er snauð af olíulindum, fátæk af dýru jarðgasi og án kjarnorkuvera, og því það land í Evrópu sem er háðast gasinnflutningi frá Rússlandi ásamt Þýskalandi.

Í kjölfarið koma svo kröfur flestra flokka um lækkun skatta, sem eru reyndar með hæsta móti á Ítalíu í evrópskum samanburði. Skattalækkanir eiga eins og orkustyrkirnir að koma í veg fyrir fyrirsjáanlega lokun fyrirtækja og gjaldþrot heimilanna, þar sem hlutfall þeirra er lifa undir fátæktarmörkum er þegar mjög hátt (2 miljónir fjölskyldna eða 5,6 miljónir einstaklinga, 9,4% þjóðarinnar).

Ekki verður séð hvernig ríkissjóður á að mæta þessum útgjöldum öðruvísi en með lántökum, en skuldir ítalska ríkisins eru um þessar mundir um 150% af vergri þjóðarframleiðslu, sem er næst á eftir Grikklandi á Evrusvæðinu (209%) á meðan Poryúgal og Spánn skulda um 130%. Þessi lönd hafa öll farið langt yfir „leyfileg“ mörk ESB um skuldasöfnun. Þó þessar opinberu skuldir séu ærið áhyggjuefni fyrir ESB, þá siglir landið ennþá í skjóli ákvörðunar Mario Draghi, þáverandi bankastjóra Evrópubankans, frá árinu 2012, um að kaupa öll föl ítölsk ríkisskuldabréf, „whatever it takes“ til að koma í veg fyrir yfirvofandi gjaldþrot ítalska ríkisins á skuldabréfamarkaði. Þessi ákvörðun var talin hafa bjargað ekki bara ítalíu, heldur evrunni sjálfri frá gjaldþroti, og varð til að sveipa Draghi þeim hetjuljóma, sem enn umlykur þennan lykilmann í evrópskum stjórnmálum. En Adam verður ekki lengi í Paradís, því samkvæmt yfirlýstri stefnu BCE mun bankinn hætta að prenta evrur til að kaupa ríkisskuldabréf 1. Desember næstkomandi, og enginn veit hvað gerast mun þá á skuldabréfamarkaðnum. En búast má við stórhækkuðum vaxtakröfum á ítölsk ríkisskuldabréf, og þar með stórhækkaðri skuldabyrði og þrengri lánakjörum ríkisins.

Það sem vekur athygli í kosningabaráttunni á Ítalíu er ekki síst þetta: ekki verður fundinn áþreifanlegur munur á stefnuskrám þeirra meginflokka sem keppa um völdin, og verður þar nánast ógerningur að greina á milli hægri og vinstri, enda allir flokkar meira og minna undir vörumerkinu „Draghi“. Skiptir þá litlu hvort flokkar teljast til hægri eða vinstri samkvæmt hefðbundinni skiptingu. Þannig eru þeir tveir flokkar sem hafa haft hæst um stuðning við NATO og ESB í deilunum um Úkraínustríðið annars vegar „vinstri-flokkurinn“ PD (Partito democratico, arftaki gamla kommúnistaflokksins) og Fratelli di Italia, sá flokkur sem er talinn lengst til hægri og kenndur við „þjóðlega íhaldsstefnu“. Ef hægt er að greina stefnumun varðandi Úkraínustríðið, þá hafa tveir flokkar, Lega-Salvini (hægri) og Movimento 5 stelle (óskilgreind leif af gömlu grasrótarhreyfingunni) haft uppi afar varkárar efasemdir um vopnasendingar til Ukraínu, án þess þó að gera það að stórmáli.

Ástæðan fyrir þessari þoku í þessu andrúmslofti ítalskra stjórnmála liggur þó annars staðar. Hana má finna í ESB og ákvörðunum bandalagsins um „bjargráð“ gegn veirufaraldrinum frá síðasta ári: stofnun „Recovery Fund“ og „Europe next Generation“, en þetta eru sjóðir sem ESB kom sér saman um að mynda með seðlaútgáfu Evrópubankans til að endurreisa Evrópu eftir veirupláguna. Ítalía er það land sem fær lang stærsta bitann af þessari lánaköku, sem mun að stærstum hluta leggjast á skuldabagga þjóðarinnar, en til þess að úr því geti orðið þarf landið að fylgja skilyrðum ESB um fjárlagagerð, skattastefnu, reglugerðir varðandi opinberar framkvæmdir o.s.frv. Það verður því verkefni komandi ríkisstjórnar á Ítalíu að framkvæma þessa stefnu ESB, hvað sem öllum kosningaloforðum líður. En síðustu tölur herma að verðbólga á ítalíu sé nú um 8% og ekkert bendi til lækkunar hennar á næstunni, nema síður sé.

Þar sem fáir lesendur þessarar blog-síðu kunna ítölsku er erfitt að finna beina tilvitnun í stjórnmálaumræðuna á Ítalíu þessa dagana sem lesendur skilja. En þar sem ástandið á Ítalíu virðist í litlu frábrugðið því sem gerist á evrusvæðinu almennt, þá birti ég hér brot úr nýlegu sjónvarpsamtali við Robert Habeck, fjármálaráðherra og varakanslara Þýskalands, sem jafnframt er leiðtogi Græningja í Þýskalandi og yfirlýstur stuðningsmaður Zelensky í stríði hans við Rússa í Úkraínu. Habeck er hér að ræða orkukreppuna sem afleiðingu þessa stríðs og áhrif hennar á verðbólgu, atvinnulíf og afkomu fjölskyldnanna í Þýskalandi. Evrópsk stjórnmálaumræða á hæsta stigi um þessar mundir.