VORDAGAR Í PARADÍS

Vordagar í Paradís

Þar sem valdastéttin togast á um falska táknmynd fullveldisins

Þjóðþing Ítala 20. mái s.l. þar sem barist var um þjóðfánann sem sameiningartákn lýðveldisins frá stofnun þess 2. júní 1946

Eftir mánaðardvöl á Ítalíu á umbrotatímum er tímabært að gefa svolitla skýrslu hér á hugrunir.com. Tímabilið einkenndist af hefðbundinni himinblíðu vorsins í þessari Paradís unaðssemdanna þar sem engu að síður varð ekki fundið skjól fyrir þeim fellibyljum á stjórnmálasviðinu, sem engan enda virðast taka í þessu landi ljóss og skugga, þar sem yndi og blíða náttúrunnar og endalausar auðlindir vestrænnar menningar virðast oft í litlu samræmi við ofstopafull átök í samfélaginu, sem í þessu tilfelli enduðu með allsherjar slagsmálum í öldungadeild þingsins þar sem slagurinn virtist standa um sjálft þjóðargersemina, hinn græna, hvíta og rauða þjóðarfána sem hefur verið sameiningartákn þessarar sundurleitu og blóðheitu þjóðar í 160 ár.

Eitt af því sem mettaði andrúmsloftið á þessum vordögum var aðdragandi og framkvæmd kosninga til Evrópuþingsins, sem ætla mætti að hefðu borið svip af yfirstandandi stríðsástandi í Evrópu. Svo reyndist þó ekki, öllu heldur einkenndist kosningatíminn af eins konar prófraun þeirrar ríkisstjórnar sem kom til valda á Italíu í október 2022, undir forystu hinnar gunnreifu baráttukonu Giorgiu Meloni, sem nú leiðir fyrstu hægri-stjórnina á Ítalíu frá stríðslokum 1945.

Meloni stýrir samsteypustjórn þriggja flokka, Ítalska Bræðralagsins (FdI), Forza Italia (FI) og Lega Salvini Premier (LS). Úrslitin þóttu stórsigur fyrir stjórn hennar (47,4%) og flokk hennar, Fdi (28,8%), og þessi frumraun FI ári eftir fráfall leiðtogans Silvio Berlusconi fór einnig fram úr væntingum, (9,6%), og LS sleikti sárin í örvæntingarfullri leit að sjálfsímynd með tæp 9%. Stærstu stjórnarandstöðuflokkarnir á „vinstri-vængnum“ voru  Demókrataflokkurinn (sem fylgir flokkabandalagi sósíaldemókrata á Evrópuþinginu) (24,1%) og FimmStjörnu-hreyfingin (M5*) sem sleikti sárin með tæp 10%. Þessar tölur segja þó ekki nema hálfa söguna, því kjósendur voru í minnihluta með 48% kosningabærra. Endanlegir „sigurvegarar“ þessara kosninga voru því þeir sem sátu hjá.

Það sem mesta athygli vekur við þessar kosningar er einmitt það sem minnsta athygli hefur vakið í fjölmiðlum, en það eru spurningarnar um  stríðið í Evrópu annars vegar, og áhugaleysi kjósenda á þessum kosningum hins vegar. Enda hafa flokkarnir nánast sameinast með fjölmiðlum um þögnina um þessar örlagaríku spurningar sem varða annars vegar stríð og frið, hins vegar lýðræðiskreppu ESB, þar sem kosningaþátttaka í heild reyndist að meðaltali um 50% í aðildarríkjunum. Þetta þátttökuleysi á sér meðal annars skýringu í þeirri staðreynd, að erfitt er fyrir evrópska kjósendur að átta sig á um hvað kosningarnar til Evrópuþingsins snúast og hvers konar valdaframsal felst íhinum greiddu atkvæðum. En slíkar spurningar um lýðræðislega byggingu ESB lágu einnig í þagnargildi í þessari kosningabaráttu, og hlýtur sú staðreynd að vera ein skýring á almennu áhugaleysi kjósenda ESB-ríkjanna.

Aðildarríki ESB státa sig af að vera fyrirmynd annarra þjóða í heiminum um lýðræði og mannréttindi. Þegar þegnar þeirra ganga almennt til þingkosninga, þá eru þeir að velja fulltrúa sem falið er löggjafarvald í heimalöndum sínum, sem samkvæmt stjórnarskrám er aðskilið frá framkvæmdavaldi og dómsvaldi. Þessi meginregla gildir hins vegar ekki um þingkosningar til Evrópuþingsins, því ESB á sér enga stjórnarskrá, og þó þingið hafi vald til að fella tillögur Evrópuráðsins um lagasetningu, þá hefur það ekki frumkvæðisvald að lagafrumvörpum til lagasetningar. Æðsta vald ESB liggur hjá Evrópuráðinu sem skipað er leiðtogum aðildarríkjanna 27, og skiptast þeir á um forsetastólinn á 6 mánaða fresti. Þeir skipa síðan 27 manna framkvæmdastjórn (commission) bandalagsins út frá innbyrðis málamiðlunum aðildarríkja of flokkabandalaga, en þessir embættismenn eru ekki kjörnir þingmenn, heldur embættismenn. Oft hefur kosningin til Evrópuþingsins  snúist um hver skuli vera framkvæmdastjóri, utanríkismálastjóri, og fjármálastjóri þessarar framkvæmdastjórnar, sem mynda eins konar „ríkisstjórn“ þessa bandalags, sem alls ekki er ígildi ríkis, enda án stjórnarskrár. Ekki verður séð að atkvæði kjósenda ráði miklu um þessa framkvæmdastjórn sem er skipuð að ofan eftir afar óljósum reglum. Þannig var núverandi framkvæmdastjóri ESB, Ursula van der Leyen, hvergi í framboði til þingsins og er því skipuð af Erópuráðinu og framkvæmdstjórninni samkvæmt baktjaldamakki. Ekki verður séð hvaða rétt hún hefur til að tjá sig í nafni kjósenda, sem ekki hafa kosið hana, og má þar finna eina ástæðu áhugaleysis þeirra á kosningunni.

Við þetta bætist að innan bandalagsins er í gildi sérstakur samningur um sameiginlega mynt Evrunnar frá 1999, sem takmarkar mjög fullveldi aðildarríkjanna hvað varðar stjórn ríkisfjármála. Með sameiginlegri mynt afsöluðu aðildarríkin sér rétti eigin Seðlabanka til útgáfu peninga í umferð og gengust undir sameiginlegar reglur um fjárlagagerð ríkisins og skuldasöfnun sem hlutfall af þjóðarframleiðslu. Þessi svokallaði stöðugleikasáttmáli (MES, frá árinu 2012)  er ráðandi um stefnu aðildarríkjanna í vaxtamálum, fjárlagagerð, skuldasöfnun og almennri stefnumótun í ríkisfjármálum, og takmarkar þar með fullveldi aðildarríkjanna með afdrifaríkum hætti.

Tilkomu þessa samkomulags má rekja til þeirra óvissuþátta í heildaruppbyggingu sambandsins er urðu augljósir í kjölfar banka- og verðbréfahrunsins í BNA 2008. Bandaríkska bankahrunið smitaðist óhjákvæmilega til Evrópu og birtist fyrst með afgerandi hætti í illleysanlegri skuldastöðu gríska ríkisins, sem lyktaði með að hinn ítalski bankastjóri Evrópska seðlabankans, Mario Draghi, lét loka fyrir allar úttektir úr grískum bönkum, aðgerð sem leiddi til stjórnarskipta og brunaútsölu á grísku ríkiseignum, niðurskurði á félagsþjónustu, auknu atvinnuleysi og almennri  kjararírnun, sem enn sér ekki fyrir endann á.

Grikklandskreppan er gleggsta dæmið um hvernig aðild að ESB takmarkar fullveldi aðildarlandanna með skipulagðri sameiginlegri niðurskurðarstefnu í anda nýfrjálshyggjunnar, þar sem óheft markaðslögmál hafa í raun falið í sér samdrátt í þjónustu og stóraukna samþjöppun eigna og fjármagns á hendur hins yfirþjóðlega fjármálavalds. Skuldastaða Ítalíu á þessum tíma var ekki langt frá því að vera sambærileg við stöðu Grikklands, en Draghi bankastjópri greip þá í taumana og braut í raun gegn meginreglunni um skuldaábyrgð aðildarríkjanna með því að lofa að kaupa ítölsk skuldabréf „svo lengi sem nauðsyn krefur“. Margir töldu að þessi ráðstöfun hafi bjargað evrunni frá falli. Þetta var hins vegar fyrsta skrefið að tímabundinni sameiginlegri ábyrgð evrópska seðlabankans á hluta af ríkisskuldum aðildarríkjanna, nokkuð sem reyndist óhjákvæmilegt með tilkomu COVID-kreppunnar sem skall á 2019.

Þegar Matarella forseti Ítalíu hélt hátíðarræðu sína í tilefni lýðveldisdagsins 2. júní síðastliðinn þar sem minnst er sigursins á valdstjórn fasista og hernámi Þjóðverja, sagði hann réttilega að í krafti stærri hagsmuna þyrftu aðildarríki ESB að skerða sjálfstæði aðildarríkjanna með afsali fullveldis til hagsbóta fyrir alla Evrópu. Þessi yfirlýsing varð að einni stærstu sprengjunni í kosningabaráttunni, þegar þingmaður úr röðum LS flokksins benti á að í hinni andfasísku stjórnarskrá Ítalíu stæði að meginhlutverk forseta lýðveldisins væri að standa vörð um fullveldi ríkisins. Ef forsetinn vildi afnema þá reglu væri rökrétt að hann segði af sér hlutverki sínu sem þessi vörslumaður fullveldisins. Ítalía logaði í nokkra daga vegna þessarar „árásar“ á forsetann, en sá eldur átti eftir að verða þögninni að bráð eins og svo margt annað.

Þessi ábending var hins vegar allrar virðingar verð, því hún snerist um eitt grundvallaratrið þessara kosninga, sem hlaut að snúast um fullveldið. Lega-flokkurinn og flokkur Meloni hafa einmitt lagt áherslu á þetta atriði í gegnum árin með afar gagnrýnni afstöðu til ESB. En Giorgia Meloni sneri við blaðinu í þessum efnum eftir innrás Rússlands í Úkraínu, þar sem hún fór í miðri kosningabaráttunni 2022 á fund Repúblikanaflokksins í BNA til að lýsa yfir eindtregnum stuðningi sínum við NATO og samstöðu með Bandaríkjunum um viðskiptabann á Rússland  og hernaðaraðstoð við úkraínsk stjórnvöld. Lega-flokkurinn hafði haldið fram svipaðri stefnu og flokkur Meloni á forsendum kröfunnar um fullveldi og friðsamleg samskipti við Rússland, en þegar flokkarnir sáu fram á að geta myndað samsteypustjórn hægriflokka á Ítalíu ásamt með FI, þá gerðu þeir sér grein fyrir að slík stjórnarmyndun á Ítalíu væri ekki framkvæmanleg án samþykkis stjórnvalda í BNA: hvernig á þjóð sem er með tugi bandarískra herstöðva í landi sínu, og amk þrjár herstöðvar með byrgðir bandaríska kjarnorkuvopna, að mynda ríkisstjórn sem ekki hlýðir herraþjóðinni sem hjálpaði Ítalíu að losa sig undan hervaldi fasista og nasista í síðari heimsstyrjöldinni? Það gleymist oft að Ítalía á þennan sameiginlega sögulega arf með Þýskalandi.

Það er þessi arfur sem hefur leitt hina „þjóðlegu“ hægri-stjórn Georgiu Meloni í bandalag með þeirri alþjóðahyggju fjármálavaldsins sem einkennir samsteypustjórn „sósíalistans“ Olafs Scholz og græningja í Þýskalandi. Ekki má nú á milli sjá hvor þessara leiðtoga er ákveðnari í vopnasendingum og fjárstuðningi við úkraínsk stjórnvöld undir forystu Joe Bidens og NATO. Þjóðleg hægri-stjórn á Ítalíu hefði aldrei verið möguleg án þessarar stefnubreytingar. Vopnasendingar Ítalíu til Úkraínu hafa hins vegar verið lýstar þjóðarleyndarmál af öryggisástæðum, og er Ítalía eina NATO-ríkið sem ekki hefur  gefið upp hvers konar hergögn Ítalía sendir Úkraínu. Ástæðan er einföld: umdeilt er hvort slíkur stuðningur samræmist stjórnarskrá landsins, sem ber merki andspyrnuafla kristinna kaþólikka og kommúnista er frelsuðu landið úr viðjum fasismans og áttu frumkvæði að setningu stjórnarskrá  lýðveldisins þann  2. júní 1946. Sá arfur lifir enn með þjóðinni og endurspeglast í stjórnarskránni frá 1946, þar sem kveðið er á um að Ítalía skuli ekki taka þátt í styrjöldum. Ítalir eru brenndir af stríðsátökum og myndu trúlega  greiða atkvæði gegn íhlutun þjóðarinnar í þetta stríð NATO gegn Rússlandi ef um það væri kosið. Ekki síst þegar öllum er nú ljóst að allar áætlanir NATO um auðveldan sigur á Rússum með viðskiptabanni og vopnasendingum hafa brugðist: Úkraína tapar nú þessu stríði á vígvöllunum og hagvöxtur vex í Rússlandi á meðan hann dregst saman í Evrópu af völdum stríðsins, og úkraínsku þjóðinni blæðir út. Ítalskur almenningur á trúlega meiri samleið með Ungverjalandi og Serbíu en Olaf Scholz og Macron þegar kemur að stríðinu í Úkraínu, og það er einmitt á þessum punkti sem stjórn Georgiu Meloni leikur nú tveim skjöldum í baktjaldamakkinu innan ESB um skipan í embætti hinna ekki-kjörnu framkvæmdastjóra og embættismanna  ESB. Hún stígur í báða vængi og ögrar endurkjöri Ursulu von der Layen í framkvæmdastjórastöðuna með kröfum um ívilnanir í formi embættisveitinga og bitlinga í þágu þess bandalags hægriflokka á þinginu sem hún tilheyrir.  þessi ákvörðun á eftit að verða skiptimynt í valdabaráttu hinnar evrópsku skrifræðisstjórnar.

En valdabarátta skrifræðisaflanna innan ESB er ekki eini eftirleikur kosninganna til ESB-þingsins. Á meðan Meloni lék stjörnu gestgjafans á G7 fundinum í Pugliu í kjölfar kosningasigurs síns, þar sem hin gjörsigraða valdaelíta ESB ríkjanna  hyllti sjálfa sig í félagsskap Joe Bidens og páfans í Róm í  takmarkalausum skrautsýningum og fallhlífarhyllingum var hið ítalska baktjaldalið Meloni á fullu að undirbúa lagafrumvörp sem eiga að gjörbreyta ítalska stjórnkerfinu. Um er að ræða tvær grundvallarbreytingar sem greinilega eru eins og skiptimynt á milli stjórnarflokkanna.

En þetta er þó ekki heitasta deilumálið. Þessa dagana er nú til umfjöllunar í báðum deildum ítalska þingsins  lagafrumvörp um stjórnarskrárbreytingar, sem fyrirsjáanlega gætu orðið efni í borgarastríð: Meloni hefur gengið að kröfu Lega-flokksins um að 20 stjórnsýsluhéruð Ítalíu öðlist mun víðtækara sjálfstjórnarvald en tíðkast hefur. Þessi tillaga, sem hefur frá upphafi Lega-flokksins verið helsta baráttumál hans, miðar að því að skilja að stjórnsýslu og félagsþjónustu í 20 héraðsstjórnum Ítalíu, þannig að hin auðugri iðnaðarhéruð í norðrinu öðlist sjálfsstjórn og frelsi undan lausn þeirra félagslegu vandamála, sem hafa hrjáð suðurhluta landsins allt frá sameiningu Ítalíu í eitt ríki 1860. Þessi skipulagsbreyting, sem þegar hefur verið samþykkt af meirihluta Meloni í efri deildinni,  kemur eins og elding í það ævaforna deilumál er varðar misskiptingu valds og auðs á milli suður- og norðurhluta landsins og þá fordóma hinna iðnvæddu og vel skipulögðu Norður-Ítala sem eiga sér sögu hálfgerðra kynþáttafordóma gagnvart íbúa suðurhlutans, sem sjá nú fram á að enn verði aukið við ríkjandi misrétti milli landshluta hvað varðar félagslega þjónustu eins og heilsugæslu og skólahald. Í stuttu máli er hér komið efni í borgarastyrjöld á milli norðurs og suðurs og fylkisstjórar Pugliu og Campagniu-héraðs hafa þegar hótað að kæra málið fyrir stjórnarskrárrétti landsins.

Hugljómuð af þjóðernishyggju og einingarhugsjón þjóðfánans flaggar  stjórnarandstaðan nú bréffánum í þingsölum til að mótmæla aðskilnaðarlögum sjálfstjórnarhéraða og refsidómi yfir M5* þingmanni sem vildi færa ráðherra þjóðfánann sem einingartákn um fullveldi lýðveldisins. Þetta sjónarspil er vottur um upplausnarástand hjá stjórnmálastétt sem hefur misst samband við kjósendur sína.

Atlaga að slíkri borgarastyrjöldr átti sér reyndar stað í fundarsal Öldungadeildarinnar eftir afgreiðslu málsins í fyrradag, þega þingmaður M5* hreyfingarinnar steig fram og vildi færa ráðherra þessa málaflokks úr Lega-flokknum fána Ítalíu sem sameiningartákn þjóðarinnar (sbr. myndskeið efst á síðunni). Viðbrögðin urðu þau að umsvifalaust myndaðist þyrping þingmanna Lega-flokksins sem umkringdi fánaberann og hann var kýldur í gólfið með mörgum hnefahöggum og borinn út í sjúkrabörum. Spítalavistin varaði í 2 daga og kostaði meðal annars alvarlegar hjartsláttartruflanir. Síðan hefur ófriður ríkt í Ítölskum þingsölum og ekki séð fyrir enda hans enn.

Þær spurningar sem eftir sitja eftir mánaðardvöl á Ítalíu eru augljóslega ekki auðleystar. Þær varða spurningu um fullveldi og sjálafsímynd. Þær varða spurningu um merkingu hugtaka eins og lýðræði, og spurningar um blákaldan veruleika stríðs í Evrópu sem kostar þúsundir mannslífa á hverjum degi, en er sópað undir teppið í hátíðarræðum. Þær varða spurningar um orðin sem gleypa vindinn og sjónina sem sér ekki blóðið sem hefur gert evrópska jörð að foraði og leiðtogana að veruleikasviptum vofum í kjölfar fordæmalausra kosninga, sem í raun hafa svipt þá öllu umboði. í dæmalausu sjónarspili hittust þeir á svokölluðum G7-leiðtogafundi heimsins í náttúruparadís Pugliu-héraðs í boði Meloni forsætisráðherra og efndu til sjálfshyllingar með skrautsýningum þar sem þjóðfánarnir svifu til jarðar eins og himnasending þess valds sem kjósendur höfðu nýverið hafnað  í Evrópukosningunum. Það eru vofur valdsins sem hér horfa til himins í boði hinnar sigursælu og vígreifu Meloni og hylla falsmynd þess ímyndaða fullveldis sem í reynd er fótum troðið á okkar tímum.

Svokallaður G7 fundur sjálfsskipaðra lausnara sem telja sig forsvara réttar og reglu á heimsvísu hittast á viðhafnarfundi í Puglia á Ítalíu. Allir hafa fengið falleinkunn í nýafstöðnum kosningum og skoðanakönnunum undanfarið nema gestgjafinn Giorgia Meloni, sem vill nú gera kosningasigur sinn að skiptimynt í deilum um lykilembætti í framkvæmdastjórn ESB. Þessi fánahylling leiðtoganna var einstakt sjónarspil fallkandídata um ímyndaða upphafningu valds þeirra og hlutverks í heiminum.

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.