Undanfarna mánuði hef ég verið upptekinn af lestri heimspekirita Giorgio Agambens. Þá hefur forvitni mín leitað í dagbókarfærslur hans, sem oft hafa að geyma athugasemdir um samtímann og atburði daglegs lífs. Ekki fer framhjá neinum að yfirstandandi styrjöld í Mið-Austurlöndum yfirskyggir aðra samtímaviðburði. Ég birti hér tvær síðustu dagbókarfærslur Agambens á vefsíðunni "Una Voce".Hugleiðingar Agambens bregða gjarnan óvæntu ljósi á atburðarás samtímans og setja hana í nýtt samhengi.Francisco Goya: Las resultas (1810-15): Los Desastred de la Guerra 16. Mars 2026:
Lurkurinn og mannshöndin
„Hvort mun öxinn ógna þeim sem mundar hana eða sögin sveifla þeim er sagar með henni? -Rétt eins og sleggjan ógni þeim er reiðir hana til höggs eða trélurkurinn sveifli á loft þeim sem ekki er gerður af tré“ (Jesaja, 10)
Þessi orð spámannsins lýsa námkvæmlega því sem nú er að gerast. Þau tæknilegu verkfæri sem okkur standa til boða eru lurkurinn sem lætur eins og hann ráði för og stýri í raun og veru þeim sem handlangar hann eða þykist hafa hann í hendi sér.
Og gervigreindin birtist manninum einmitt á þvi augnabliki, þegar hann hefur misst stjórnina á þeim verkfærum sem hann hefur sjálfur skapað, og verður fórnarlamb þess sem Gunter Anders skilgreindi sem hina prómóþeísku smán, þar sem hann afsalar sér hugsuninni og leggst undir trjádrumbinn sem hann hefur ekki lengur í hendi sér.
30. Mars 2026:
Quem Deus vult perdere dementat
(Þá sem Guð vill losna við sviptir hann vitglórunni)
Það er við hæfi við ríkjandi aðstæður að hugleiða staðreynd sem er svo ótrúleg, að öllum brögðum er nú beitt til að breiða yfir hana. En það er sú staðreynd að það ríki, sem skilgreinir sig sem hið valdamesta á heimsvísu, lýtur nú stjórn manna sem eru tæknilega séð vitstola.
Hér snýst málið ekki um að fella öfgafullan pólitískan dóm. Það er orðið samdóma álit margra geðlækna og allra sem reynt hafa að fylgjast með orðum og gjörðum Trumps – og þar áður með forvera hans, Bidens – að báðir teljast haldnir alvarlegum elliglöpum samkvæmt mælistikum læknavísindanna. Rétt er að leggja áherslu á að það eru ekki þessi læknisfræðilegu tilfelli einstaklinganna Trumps og Bidens sem hér vekja athygli okkar, heldur fyrst og fremst sú spurning sem við getum með engu móti leitt hjá okkur:
Hver er söguleg merking þess að að ríki eins og Bandaríkin – sem með einhverjum hætti hafa valist til forystu fyrir öll Vesturlönd, lúti stjórn geðsjúklings?
Í hverju felst sú róttæka hnignun sem er öllu fremur andlegs og siðferðilegs eðlis, en ekki pólitísks, er hefur leitt til jafn öfgafullra afleiðinga?
Fyrir meira en hundrað árum síðan hafði greining Nietzsche kennt okkur að örlög Vesturlanda væru mörkuð af tómhyggju samfara dauða Guðs.
En þessi spádómur fól ekki í sér að þessi örlög myndu óhjákvæmilega lúta reglu elliglapanna.
Það er kannski umhyggju og samúð þessa Guðs að þakka, sem vill nú losa sig við Vesturveldin, að hann skuli nú leiða þau til síns sólseturs,
ekki með fullri meðvitund og ábyrgðartilfinningu,
heldur í vitundarleysi hins vitskerta.
